ΤΟΥ Γ.-Σ. Πρεβελάκη, Εφημερίδα: ΕΣΤΙΑ
Η Νέα Δημοκρατία δεν πάσχει από έλλειψη ιδεολογίας. Διαθέτει ιδεολογικό πλαίσιο, το οποίο όμως, καθώς έχει επιβληθεί ως η απόλυτη Αλήθεια, και μόνον κατά αποχρώσεις διαφοροποιείται από το αντίπαλο πασοκικό, δεν γίνεται αντιληπτό. Η ιδεολογική απόσταση στο εσωτερικό των δύο μεγάλων κομμάτων εξουσίας, δηλαδή μεταξύ των μελών, είναι σαφώς μεγαλύτερη.
Η Ελλάδα ζει εδώ και δεκαετίες σε ένα ισοπεδωτικό πνευματικό κομφορμισμό. Η ιδεολογική ορθοδοξία έχει αναχθεί σε προϋπόθεση για την πολιτική -και όχι μόνον- επιβίωση. Όσοι επεχείρησαν να διευρύνουν τα ιδεολογικά σύνορα απεβλήθησαν. Οι υπόλοιποι διδάχθηκαν την αυτολογοκρισία. Η αντίφαση ανάμεσα στις πεποιθήσεις και τις δηλώσεις φθάνει ως την κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας. Κέρβεροι φυλάσσουν, εκ δεξιών και ευωνύμων, τα σύνορα του ιδεολογικού consensus. Οι ευκόλως εξαπολυόμενες προσωπικές επιθέσεις αντικαθιστούν και τελικά καταργούν την επιχειρηματολογία. Η de facto πλήρης ανοχή σε παρανομίες και παραβατικότητες συνυπάρχει με τη μηδενική ανοχή στις «αιρετικές» απόψεις.
Σε μια χώρα-σταυροδρόμι για εξωγενή γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα, με την συνεπαγόμενη παρουσία υπηρεσιών ποικίλων προελεύσεων και αποχρώσεων, η σκιά της «προδοσίας» νομιμοποιεί και τροφοδοτεί αενάως τα εγγενή λογοκριτικά αντανακλαστικά. Προσπαθώντας, έστω και καλή τη πίστει, να προστατεύσουν τα εθνικά συμφέροντα, οι φύλακες της ιδεολογικής ορθοδοξίας τα υποθηκεύουν.
Τα εθνικά συμφέροντα κινδυνεύουν πολύ περισσότερο από την αδυναμία της προσαρμογής σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο. Προϋπόθεση προσαρμογής είναι η σύγκρουση των ιδεών, η ελευθερία της έκφρασης, η εξερεύνηση προς πολλαπλές κατευθύνσεις. Όταν οι πρωτοπόροι των ιδεολογικών αναζητήσεων περιθωριοποιούνται, υφίστανται προσωπικές επιθέσεις, αποκλεισμούς, ακόμη και βία, η κοινωνία έχει αυτό-στερηθεί το βασικό μέσον για την ανανέωσή της. Αργά ή γρήγορα, η απόσταση ανάμεσα στις απηρχαιωμένες πεποιθήσεις και την εξελισσόμενη πραγματικότητα επιφέρει ήττες και καταστροφές.
Η Αλβανία κατέρρευσε πλήρως, επειδή επί μακρόν υπερασπίστηκε μίαν άκαμπτη ιδεολογική ορθοδοξία -όπως, κατ΄ αναλογίαν, και οι υπόλοιπες κομμουνιστικές χώρες του γεωγραφικού μας περίγυρου. Οι εξελίξεις αυτές σήμερα τους επιβάλλουν ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Η Τουρκία, μετά από δεκαετίες ιδεολογικού κομφορμισμού, προσπαθεί να αντικαταστήσει τον απηρχαιωμένο πλέον Κεμαλισμό με μια νέα ιδεολογία, προσαρμοσμένη στις διεθνείς συνθήκες, αλλά και θεμελιωμένη σε παραδοσιακές αξίες: ο οικοδομούμενος Δημοκρατικός Ισλαμισμός βρίσκεται στους αντίποδες της Κεμαλικής συμβολικής.
Η Ελλάδα έχει καταστεί πρωτοπόρος του κομφορμισμού, της ιδεολογικής ακινησίας και της ενδοστρέφειας στην περιοχή. Πουθενά, σε κανέναν εγχώριο πολιτικό σχηματισμό, δεν εμφανίζεται πραγματική τάση για ανανέωση: ιδεολογικός προβληματισμός θεωρείται η αναζήτηση της optima αναλογίας ανάμεσα στον κρατισμό και τον νεοφιλελευθερισμό!
Πότε άραγε θα αποκαλυφθούν ζητήματα, λάθρα βιούντα σε ιδιωτικές, σχεδόν μυστικές συζητήσεις, όπως:
• Η «δομική» αλλαγή της κοινωνίας από τον συνδυασμό γήρανσης και μετανάστευσης. Ο «αφελληνισμός» των Ελλήνων από την κοινή εκπαιδευτική πολιτική των κομμάτων εξουσίας. Η χρεοκοπία της επίσης κοινής «μακεδονικής» πολιτικής. Τα αρνητικά από την ένταξη της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή η ανευθυνοποίηση δια της κοινοτικής αλληλεγγύης. Η καθοδήγηση-εγκατάλειψη της νεολαίας προς την ήσσονα προσπάθεια και τις μέγιστες απαιτήσεις. Η παγίδα του Κυπριακού, η οποία καθιστά τα ελληνικά συμφέροντα όμηρο των ευρωπαϊκών αμφιθυμιών έναντι της Τουρκίας. Οι «μαύρες τρύπες» της ιστορικής μνήμης: σύγκρουση κοσμοπολιτικού Ελληνισμού και επαρχιακού Ελλαδισμού, διαγραφή της Βασιλείας, ταύτιση του Ιωάννη Μεταξά με τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, κ.ο.κ.
Η απάντηση στα ζητήματα αυτά δεν είναι προφανής. Πρέπει να κλείσουν τα σύνορα στη μετανάστευση ή να οικοδομηθεί μια πολυεθνική Ελλάδα; Μήπως χρειάζεται «ρεαλισμός» ως προς τα εθνικά ζητήματα, όπως έπραξε ο Ντε Γκωλ για την Αλγερία; Ο ευτελισμός της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας μήπως αναβαθμίζει άλλους πολιτικούς θεσμούς, που εξασφαλίζουν δυνάμει έλεγχο, συνέχεια και σταθερότητα; Χωρίς θαρραλέα τοποθέτηση σε τέτοια ερωτήματα, ας μη γίνεται λόγος για ιδεολογικό προβληματισμό.
Το τίμημα της ανανέωσης είναι η λήξη του consensus και οι συνεπαγόμενες συγκρούσεις. Υψηλό, αλλά μικρότερο από το κόσμος της κατάρρευσης και της παρακμής, όπου οδηγούν αναπόφευκτα η ακινησία και ο κομφορμισμός.
Ημ/νία δημοσίευσης: Τρίτη, 27 Οκτωβρίου 2009