Οι ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες σηματοδοτούν μια νέα περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας, με συνέπειες που υπερβαίνουν κατά πολύ τα αμερικανικά σύνορα. Ο Ντόναλντ Τραμπ εισέρχεται στο τελευταίο στάδιο της προεδρίας του με περιορισμένες δυνατότητες εσωτερικών μεταρρυθμίσεων, αλλά με σημαντικά περιθώρια πρωτοβουλιών στη διεθνή σκηνή.
Η αμερικανική πολιτική ιστορία δείχνει ότι οι πρόεδροι που χάνουν την κοινοβουλευτική τους ισχύ συχνά αναζητούν στην εξωτερική πολιτική την υστεροφημία τους. Άλλοι επιδιώκουν ιστορικές συμφωνίες, άλλοι καταφεύγουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο άσκησης της εξουσίας, στην ποιότητα των αποφάσεων και στην επίγνωση των συνεπειών.
Στην περίπτωση Τραμπ, το πρόβλημα δεν είναι απλώς η πολιτική αποδυνάμωση. Είναι ο συνδυασμός προσωπικής απρόβλεπτης συμπεριφοράς, συγκρουσιακής αντίληψης των διεθνών σχέσεων και περιορισμένης εμπιστοσύνης στους θεσμικούς μηχανισμούς λήψης αποφάσεων.
Ένας πρόεδρος που αισθάνεται πολιτικά εγκλωβισμένος μπορεί να επιχειρήσει να ανακτήσει την πρωτοβουλία μέσα από κινήσεις υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου.
Η Μέση Ανατολή αποτελεί το πλέον ευαίσθητο πεδίο. Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή, να διαταράξει τις ενεργειακές αγορές και να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Αντίστοιχα, μια επιθετικότερη πολιτική έναντι της Κούβας θα αναζωπύρωνε παλαιές αντιπαραθέσεις χωρίς εγγυήσεις επιτυχίας.
Παράλληλα, η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί για ενδεχόμενες ανατροπές στις διατλαντικές σχέσεις, στην υποστήριξη της Ουκρανίας και στη διαχείριση των σχέσεων με τη Ρωσία και την Κίνα.
Το ουσιαστικό ζήτημα, ωστόσο, είναι βαθύτερο. Η συγκέντρωση τεράστιας διεθνούς ισχύος στα χέρια ενός ηγέτη, χωρίς επαρκή πολιτικά αντίβαρα, αναδεικνύει τις αδυναμίες ενός διεθνούς συστήματος που εξακολουθεί να εξαρτάται υπερβολικά από τις επιλογές της Ουάσιγκτον.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμένει παθητικός παρατηρητής. Χρειάζεται ενιαία εξωτερική πολιτική, αξιόπιστη αμυντική ικανότητα και στρατηγική αυτονομία.
Η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης διετίας δεν θα είναι μόνο τι θα αποφασίσει ο Τραμπ, αλλά κατά πόσον οι υπόλοιποι θα είναι προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν τις αποφάσεις του.
Διότι στην εξωτερική πολιτική, η απουσία πολιτικών περιορισμών δεν συνεπάγεται περισσότερη ελευθερία. Συχνά συνεπάγεται μεγαλύτερο κίνδυνο για όλους.