Το φετινό Νταβός δεν ήταν μια ακόμη συνάντηση τεχνοκρατών και επιχειρηματικών ελίτ. Ήταν, περισσότερο από κάθε άλλη φορά τα τελευταία χρόνια, ένας καθρέφτης της παγκόσμιας ανασφάλειας και των στρατηγικών διλημμάτων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Οι συζητήσεις, οι ανησυχίες και οι υπόγειες παραδοχές συνέκλιναν σε μια σκληρή διαπίστωση: ο κόσμος έχει αλλάξει δομικά και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί πλέον να πορεύεται με τις βεβαιότητες του παρελθόντος.
Η αφύπνιση της Ευρώπης μοιάζει αργοπορημένη, αλλά είναι πλέον αναπόφευκτη. Η επιστροφή της γεωπολιτικής, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή ανασφάλεια, οι εμπορικοί ανταγωνισμοί, οι τεχνολογικές εξαρτήσεις και η αμφισβήτηση της πολυμέρειας έχουν καταστήσει σαφές ότι η εποχή της στρατηγικής αφέλειας έχει παρέλθει. Σε αυτή τη διαδικασία αφύπνισης, καταλυτικό ρόλο –έστω άθελά του– διαδραμάτισε και ο Ντόναλντ Τραμπ. Η ωμή επαναφορά της λογικής ισχύος, οι πιέσεις προς τους συμμάχους και η έμφαση στη συναλλακτική διπλωματία υποχρέωσαν την Ευρώπη να επανεξετάσει με επώδυνο τρόπο το ζήτημα της ίδιας της επιβίωσής της και να επικαιροποιήσει την ανάγκη στρατηγικής αυτονόμησης.
Το ίδιο πνεύμα ρεαλισμού αποτυπώθηκε με ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα και στην πρόσφατη ομιλία του Πρωθυπουργού του Καναδά. Με σπάνια ευθύτητα, περιέγραψε τη βαθιά κρίση της διεθνούς τάξης και το τέλος των ψευδαισθήσεων που χαρακτήρισαν τη μεταψυχροπολεμική περίοδο. Η παρέμβασή του δεν αφορούσε μόνο τη Βόρεια Αμερική. Αποτελούσε μια παγκόσμια προειδοποίηση ότι η εποχή της άνεσης τελείωσε και ότι οι δημοκρατίες οφείλουν να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο.
Στο Νταβός αποτυπώθηκε πλέον καθαρά αυτό που μέχρι πρόσφατα λεγόταν χαμηλόφωνα: για την Ευρώπη υπάρχει ένας μόνο κεντρικός δρόμος, δύσκολος αλλά αναγκαίος. Η πολιτική και οικονομική της αυτονόμηση, με πρώτο και ουσιαστικό στόχο την εμβάθυνση της πολιτικής της ολοκλήρωσης. Όχι ως ιδεολογικό σύνθημα, αλλά ως όρο επιβίωσης.
Η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει απομόνωση. Σημαίνει ικανότητα επιλογής. Σημαίνει κοινή ευρωπαϊκή άμυνα, ενεργειακή επάρκεια, τεχνολογική κυριαρχία, ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες και ισχυρή βιομηχανική βάση. Σημαίνει επίσης ενιαία εξωτερική πολιτική, ώστε η Ευρώπη να μπορεί να υπερασπίζεται αποτελεσματικά τα συμφέροντα και τις αξίες της.
Ωστόσο, στο σημερινό κατακερματισμένο ευρωπαϊκό εσωτερικό τοπίο, αυτή η πορεία δεν είναι εύκολη. Διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες και κοινωνικές πιέσεις δυσχεραίνουν τη συγκρότηση μιας κοινής στρατηγικής. Γι’ αυτό ακριβώς απαιτούνται νέα ηγετικά πρότυπα. Και όπως η ιστορία έχει αποδείξει, οι κρίσεις γεννούν ηγέτες.
Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια καμπή. Μπορεί είτε να παραμείνει εγκλωβισμένη στη νοσταλγία μιας πιο προβλέψιμης εποχής είτε να προχωρήσει αποφασιστικά προς μια βαθύτερη ένωση, ικανή να σταθεί αυτόνομα σε έναν κόσμο αβεβαιότητας.
Το Νταβός και η καναδική παρέμβαση λειτούργησαν ως προειδοποιητικά σήματα. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη αντιλαμβάνεται τη νέα πραγματικότητα. Είναι αν θα βρει την πολιτική βούληση να μετατρέψει αυτή την καθυστερημένη αφύπνιση σε στρατηγική αναγέννηση.