Η προσέγγιση Αιγύπτου και Τουρκίας ήταν, σε μεγάλο βαθμό, θέμα χρόνου. Οι ιστορικοί δεσμοί, η γεωγραφία, το οικονομικό βάρος και, κυρίως, οι νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες καθιστούσαν δύσκολη τη διαιώνιση μιας αντιπαράθεσης που είχε αποκτήσει περισσότερο προσωπικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά παρά χαρακτήρα μόνιμης στρατηγικής σύγκρουσης.
Η ρήξη ανάμεσα στο Κάιρο και την Άγκυρα είχε ως αφετηρία το 2013, μετά την ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι και την έντονη αντίδραση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Για χρόνια, η προσωπική αντιπαράθεση των ηγεσιών, οι διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στη Μουσουλμανική Αδελφότητα και οι ανταγωνισμοί στη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο καθόρισαν τις διμερείς σχέσεις.
Όμως στη διεθνή πολιτική οι συσχετισμοί μεταβάλλονται και τα κράτη, αργά ή γρήγορα, επιστρέφουν στην προάσπιση των στρατηγικών τους συμφερόντων.
Η γεωπολιτική επιβάλλει τον ρεαλισμό
Οι δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιτάχυναν αυτή την πορεία. Η συνεχιζόμενη σύγκρουση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας και η αβεβαιότητα γύρω από τη Γάζα, τη Συρία και τη Λιβύη διαμορφώνουν ένα διαφορετικό περιφερειακό περιβάλλον.
Αίγυπτος και Τουρκία είναι δύο μεγάλες δυνάμεις της ευρύτερης περιοχής. Διαθέτουν πληθυσμιακό, στρατιωτικό, οικονομικό και διπλωματικό βάρος και αντιλαμβάνονται ότι, σε μια περίοδο γενικευμένης αστάθειας, η μόνιμη μεταξύ τους αντιπαράθεση περιορίζει, αντί να ενισχύει, τη δυνατότητά τους να επηρεάζουν τις εξελίξεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν οι διαφορές τους. Σημαίνει ότι Άγκυρα και Κάιρο επέλεξαν να τις διαχειριστούν μέσα από τον διάλογο και τη συνεργασία εκεί όπου τα συμφέροντά τους συγκλίνουν.
Μια περιοχή που επιστρέφει στο επίκεντρο
Η Ανατολική Μεσόγειος και η Νοτιοανατολική Ευρώπη έχουν επανέλθει δυναμικά στο επίκεντρο των γεωστρατηγικών επιδιώξεων των μεγάλων δυνάμεων.
Η ενέργεια βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της επιστροφής. Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου, οι ενεργειακές διασυνδέσεις, οι υποδομές LNG και ηλεκτρικής ενέργειας και οι θαλάσσιες οδοί μεταφοράς καθιστούν την περιοχή κρίσιμη για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Η ενέργεια δεν αποτελεί πλέον μόνο οικονομικό ζήτημα. Είναι εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος.
Στην ίδια μεγάλη εικόνα εντάσσεται και η υπογραφή, στις 7 Αυγούστου 2026, από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν της «Συμφωνίας Κοινής Άμυνας της Μέκκας».
Η συμφωνία αυτή αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι διαμορφώνονται νέα σχήματα περιφερειακής ασφάλειας. Η σύμπραξη μιας μεγάλης αραβικής και ενεργειακής δύναμης, μιας ισχυρής περιφερειακής και νατοϊκής δύναμης και μιας πυρηνικής δύναμης της Νότιας Ασίας δημιουργεί ένα νέο δεδομένο. Θα ήταν πρόωρο να μιλήσουμε για έναν νέο μόνιμο στρατιωτικό συνασπισμό. Είναι όμως σαφές ότι σημαντικές περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και συμπληρωματικές εγγυήσεις ασφαλείας.
Για την Τουρκία, η εξέλιξη αυτή προσθέτει μία ακόμη διάσταση στην πολυεπίπεδη εξωτερική της πολιτική και καθιστά την παράλληλη προσέγγισή της με την Αίγυπτο ακόμη πιο σημαντική.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η νέα πραγματικότητα οδηγεί αναπόφευκτα και την Αθήνα σε επαναξιολόγηση ορισμένων δεδομένων της περιφερειακής στρατηγικής της.
Θα ήταν λάθος να θεωρηθεί η αιγυπτοτουρκική προσέγγιση ως απομάκρυνση της Αιγύπτου από την Ελλάδα. Οι ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις έχουν αποκτήσει στρατηγικό βάθος και στηρίζονται σε συγκεκριμένα κοινά συμφέροντα.
Η Ελλάδα, όμως, δεν πρέπει να οικοδομεί την περιφερειακή πολιτική της πάνω στις αντιθέσεις άλλων κρατών. Οι συνεργασίες μας οφείλουν να έχουν θετικό περιεχόμενο και αυτοτελή στρατηγική αξία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική πολιτική στη Λιβύη, σε κρίσιμες φάσεις, δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει επαρκώς την αρχική διπλωματική της παρουσία και να διαμορφώσει συνεκτική, μακροπρόθεσμη στρατηγική επιρροής. Η εμπειρία αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη σταθερής, συστηματικής και προληπτικής διπλωματίας.
Το Κυπριακό ως παράθυρο ευκαιρίας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον επανέρχεται αναπόφευκτα και το Κυπριακό. Όχι ως απομονωμένο ζήτημα του παρελθόντος, αλλά ως μέρος της νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας και συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα νέα δεδομένα μπορούν να δημιουργήσουν ένα παράθυρο ευκαιρίας, εφόσον όλες οι πλευρές αντιληφθούν ότι μια δίκαιη, βιώσιμη και λειτουργική λύση, στη βάση του διεθνούς δικαίου, των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών και του ευρωπαϊκού κεκτημένου, αποτελεί επένδυση στη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής.
Μια λύση θα μπορούσε να απελευθερώσει σημαντική θετική δυναμική, να διευκολύνει την περιφερειακή και ενεργειακή συνεργασία και, κυρίως, να συμβάλει ουσιαστικά στην εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η ελληνική γεωπολιτική υπεραξία
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα. Είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής και αποτελεί φυσική πύλη των ενεργειακών και εμπορικών διαδρομών προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με την Αίγυπτο και το Ισραήλ και έχει κάθε συμφέρον να εμβαθύνει τις σχέσεις της με τον αραβικό κόσμο και, ταυτόχρονα, να διατηρεί ανοικτούς διαύλους και λειτουργική σχέση με την Τουρκία.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται η ελληνική γεωπολιτική υπεραξία.
Η χώρα μας μπορεί να είναι μέρος των νέων ισορροπιών αντί να παρακολουθεί απλώς τη διαμόρφωσή τους. Χωρίς εκπτώσεις στις πάγιες εθνικές θέσεις, αλλά με αυτοπεποίθηση, πρωτοβουλίες και σταθερό στρατηγικό προσανατολισμό.
Από παρατηρητής, συνδιαμορφωτής
Η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς αναδιάταξης. Η προσέγγιση Αιγύπτου και Τουρκίας και τα νέα σχήματα συνεργασίας και ασφάλειας αποτελούν εκφράσεις μιας ευρύτερης μεταβολής.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι να ανακόψει εξελίξεις που υπαγορεύονται από τη δυναμική της περιοχής. Είναι να τις προβλέπει, να τις κατανοεί εγκαίρως και να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους.
Όχι ως μέρος νέων αντιπαραθέσεων, αλλά ως δύναμη συνεννόησης, ενεργειακής ασφάλειας και σταθερότητας.