Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ στο Νταβός και η επαναφορά απειλών που αφορούν τη Γροιλανδία ή τη συνοχή της διατλαντικής σχέσης δεν αποτελούν απλώς ακόμη ένα επεισόδιο έντασης στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης. Λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι το ζήτημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και ειδικότερα της κοινής άμυνας παραμένει ανοιχτό ημιτελές και σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούργια. Στα πρώτα κιόλας βήματα της ευρωπαϊκής ενοποίησης παράλληλα με τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα είχε προταθεί η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας EDC. Το φιλόδοξο αυτό σχέδιο της δεκαετίας του 1950 στόχευε στη συγκρότηση ενός υπερεθνικού ευρωπαϊκού στρατού.
Η απόρριψή του από τη γαλλική Εθνοσυνέλευση σφράγισε τότε μια κρίσιμη καμπή. Η Ευρώπη προχώρησε στην οικονομική της ενοποίηση αλλά άφησε πίσω της την πολιτική και αμυντική διάσταση.
Δεκαετίες αργότερα η συγκρότηση του Eurocorps υπήρξε ένα σημαντικό αλλά κυρίως συμβολικό βήμα προς τη διαμόρφωση μιας κοινής ευρωπαϊκής στρατιωτικής κουλτούρας. Ωστόσο δεν εξελίχθηκε ποτέ στον πυρήνα μιας πραγματικά ενιαίας ευρωπαϊκής άμυνας. Το ΝΑΤΟ και η αμερικανική εγγύηση ασφαλείας παρέμειναν οι βασικοί πυλώνες της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Εδώ βρίσκεται και το θεμελιώδες πρόβλημα. Χωρίς πολιτική ένωση δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική στρατηγική και αμυντική ένωση. Η απόπειρα υιοθέτησης Ευρωπαϊκού Συντάγματος στις αρχές της δεκαετίας του 2000 κατέρρευσε μετά τα αρνητικά δημοψηφίσματα στη Γαλλία και την Ολλανδία. Έκτοτε η πολιτική ενοποίηση επιβραδύνθηκε δραματικά αφήνοντας την Ένωση με ισχυρά οικονομικά εργαλεία αλλά με αδύναμους μηχανισμούς κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας.
Σήμερα το διεθνές περιβάλλον είναι ακόμη πιο σύνθετο και απαιτητικό. Ο πόλεμος στην Ουκρανία η αστάθεια στη Μέση Ανατολή ο εντεινόμενος ανταγωνισμός ΗΠΑ Κίνας και η αβεβαιότητα για τη μελλοντική στάση της Ουάσιγκτον αναγκάζουν τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να επαναφέρουν τη συζήτηση περί στρατηγικής αυτονομίας.
Όμως η ρητορική αυτή δεν συνοδεύεται πάντα από την αναγκαία πολιτική τόλμη. Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται να διστάζουν μπροστά στην προοπτική μιας βαθύτερης πολιτικής ενοποίησης προτιμώντας αποσπασματικές πρωτοβουλίες αντί για μια μεγάλη θεσμική υπέρβαση.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η Ευρώπη διαθέτει τους οικονομικούς και τεχνολογικούς πόρους για να οικοδομήσει μια αξιόπιστη αμυντική ικανότητα. Τους διαθέτει. Ούτε αν μπορεί να συντονίσει τις βιομηχανίες της και να ενισχύσει την κοινή προμήθεια εξοπλισμών. Μπορεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν διαθέτει τη στρατηγική αυτοπεποίθηση και το πολιτικό θάρρος να ολοκληρώσει το αρχικό όραμα των ιδρυτών της.
Ίσως οι σημερινοί ηγέτες να δυσκολεύονται να το πιστέψουν. Ίσως οι επόμενες γενιές να είναι εκείνες που θα κληθούν να αποτρέψουν την πράξη τέλους ενός εγχειρήματος που γεννήθηκε ως ειρηνευτικό θαύμα σφυρηλατήθηκε μέσα από κρίσεις και χάρισε στις δικές μας γενιές τη μακρύτερη περίοδο σταθερότητας στην ευρωπαϊκή ιστορία.
Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού στρατού. Είναι το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παραμείνει μια ένωση κανόνων και αγορών ή αν θα εξελιχθεί επιτέλους σε μια ολοκληρωμένη πολιτική κοινότητα ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.