Του Γιώργου Πρεβελάκη, Εφημ ΕΣΤΙΑ
Οι κοινωνικές επιστήμες εμφαίνουν ολοένα και περισσότερο στο Κοινωνικό Κεφάλαιο. Η πίστις αποτελεί θεμέλιο της ευημερίας• ο Francis Fukuyama (Trust. The social virtues and the creation of Prosperity, 1996) προέβλεψε την οικονομική παρακμή των ΗΠΑ, καθώς διέγνωσε την εξάντληση του αμερικανικού κοινωνικού κεφαλαίου.
Η τρέχουσα ελληνική κρίση είθισται να αναλύεται κυρίως με όρους Υλικού Κεφαλαίου: πηγή των προβλημάτων η υπερχρέωση• λύση, η μείωση του ποσοστού χρέους ως προς το εθνικό προϊόν. Όμως, κατά την παρελθούσα τριακονταετία, διαπιστώνεται μια άνευ προηγουμένου εισροή πόρων, επιδοτήσεων και δανείων. br />Παρά τις πολλές διαρροές και σπατάλες, η πολιτική αυτή έχει αφήσει ευκρινή υλικά αποτελέσματα: υποδομές, εξοπλισμό, κτίρια, καταθέσεις. Εντούτοις, η ελληνική οικονομία αδυνατεί να τα αξιοποιήσει επειδή, παράλληλα προς την αύξηση του υλικού πλούτου, απομειώθηκε το Κοινωνικό Κεφάλαιο. Ο κρατισμός συνέθλιψε τις κοινωνικές οργανώσεις και τις οικονομικές δραστηριότητες οι οποίες παρεμβάλλονται ανάμεσα στην οικογένεια και το κράτος. Τα συμβολικά στηρίγματα του Κοινωνικού Κεφαλαίου, θρησκευτικά και πατριωτικά, διαβρώθηκαν και αποδυναμώθηκαν.
Το 2010 η επικείμενη οικονομική κατάρρευση της Ελλάδας ανάγκασε την Ευρώπη να αναλάβει την “διάσωσή” της. Η αντιμετώπιση, όμως, στηρίχθηκε σε λανθασμένη και ελλιπή ανάλυση. Δεν διαγνώσθηκε το έλλειμμα Κοινωνικού Κεφαλαίου, το οποίο εξασθένισαν περαιτέρω οι αδέξιοι εντόπιοι και διεθνείς χειρισμοί, με αποτέλεσμα την επιδείνωση και των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.
Επί μία διετία, το απόθεμα πίστεως στην Ελλάδα μοιάζει να εξαντλείται τάχιστα. Οι συνέπειες είναι προφανείς στον οικονομικό τομέα. Ανασφαλείς, όλοι οι παράγοντες αποσύρουν τις δυνάμεις τους, αποφεύγουν να διακινδυνεύσουν κεφάλαια και εργασία, εγκαταλείπουν την δημόσια σκηνή, ιδιωτεύουν.
Ανίκανη να ανταποκριθεί στις ανειλημμένες υποχρεώσεις της, η Κυβέρνηση έχει απωλέσει πλέον την όποια αξιοπιστία. Υπό ασφυκτική διεθνή πίεση, προσπαθεί να αναπληρώσει την έλλειψη Κοινωνικού Κεφαλαίου με αυταρχικές μεθόδους. Επιδιώκει, δηλαδή, δι’απειλής και φόβου, να επιβάλει καταναγκαστικά όσα η κοινωνία θα όφειλε να αποδέχεται συναινετικά, από αίσθημα αλληλεγγύης και πατριωτισμού.
Η λειτουργία του Κράτους στηρίζεται στην πίστη ότι ό,τι ζητεί από τους πολίτες είναι δίκαιο και ανταποδοτικό. Η πεποίθηση ότι το Κράτος διαθέτει την θέληση και τα μέσα για να επιβάλλει τον νόμο συνιστά ένα συμπληρωματικό εχέγγυο. Η αδέξια πολιτική λιτότητας, με τις οριζόντιες περικοπές, την υπερφορολόγηση των εντίμων και τον συμβιβασμό με τους φοροδιαφεύγοντες, την συνεχή υποβάθμιση των δημοσίων υπηρεσιών, έχει ήδη καταστρέψει την πίστη για δικαιοσύνη και ανταποδοτικότητα. Διαφαίνεται ο κίνδυνος να υπονομευτεί και η πίστη στην ισχύ του Κράτους και των θεσμών του.
Οι απειλές για φυλάκιση των χρεωστών του Δημοσίου και για κατεδάφιση των αυθαιρέτων ή ο εκβιασμός σε όσους εξήγαγαν τις οικονομίες τους σε ξένες τράπεζες είναι ανησυχητικές ενδείξεις πανικού. Aποκαλύπτουν ανελεύθερες νοοτροπίες• ταυτοχρόνως, έτι χείρον, φθείρουν και τα τελευταία υπολείμματα της κρατικής αξιοπιστίας. Πού θα βρεθούν οι φυλακές; Από ποιό κρατικό προϋπολογισμό θα καλυφθούν οι στρατιές των αστυνομικών εις αναζήτησιν των κρυπτομένων; Πώς θα εντοπιστούν και θα κατεδαφιστούν οι αυθαίρετες οικοδομές; Ποιές εφορίες θα διερευνήσουν το πόθεν έσχες των Ελλήνων καταθετών στην αλλοδαπή; Last but not least, ποιοί θα ελέγχουν τους ελέγχοντες, ώστε να αποτραπεί ένα νέο πεδίο διαφθοράς; Όταν επιστρατεύονται τέτοιες ανεδαφικές απειλές, γελοιοποιείται και αχρηστεύεται η κρατική εξουσία.
Οι χειρισμοί της πρώτης περιόδου Παπανδρέου κατέστρεψαν την πίστη στην ελληνική οικονομία, οδηγώντας στην δημοσιονομική κατάρρευση. Σήμερα, υπό καθεστώς πανικού, ανάλογες αδεξιότητες εισάγουν μιά βαρύτερη χρεωκοπία. Μετά την κρίση νομιμότητας των κρατικών θεσμών, η αναξιοπιστία της κρατικής εξουσίας κινδυνεύει να προκαλέσει μαζική παθητική ανυπακοή. Τότε, ως μόνη διέξοδος θα φαίνεται η κλιμάκωση της κρατικής βίας. Του κακού η σκάλα…
Με την σημερινή της τουλάχιστον μορφή, η Ευρώπη είναι ανίκανη να βοηθήσει. Αντίθετα με το Υλικό, το Κοινωνικό Κεφάλαιο ούτε εισάγεται ούτε δανείζεται. Οικοδομείται αργά και δύσκολα, καταστρέφεται ταχύρρυθμα. Αναδημιουργείται, τέλος, μετά από επαναστατικές ανακατατάξεις, όπως έγινε το 1974.
Μήπως η Ευρώπη, αντί να μας συνδράμει, απλώς καθυστερεί έναν αναπόφευκτο ιστορικό κύκλο;
Ημερομηνία Δημοσίευσης: Τετάρτη, 3 Αυγουστου 2011
«Η ανάρτηση των άρθρων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεν σημαίνει και απόλυτη ταύτιση με το περιεχόμενο των ιδεών του αρθρογράφου. Τα άρθρα αξιολογούνται ως ενδιαφέροντα για προβληματισμό.»