Του Γ.Σ. Πρεβελάκη, Εφημ. ΕΣΤΙΑ
Το γεωπολιτικό περιβάλλον Ελλάδος και Τουρκίας έχει καταστεί εξαιρετικά ρευστό, με αποτέλεσμα οι παλαιές πεποιθήσεις ως προς συμμαχίες, ισορροπίες και πολιτικές να κλονίζονται. Ανάμεσα στους νέους παράγοντες πρέπει να επισημανθούν οι γεωπολιτικές συνέπειες από την αμερικανική δυσπραγία. Το αναμενόμενο κενό εξουσίας στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή δημιουργεί ισχυρές φοβίες στο Ισραήλ, ανακατατάξεις στον αραβικό και μουσουλμανικό χώρο ερμηνεύει, επίσης, την εντυπωσιακή στροφή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο παλαιός «επιτήδειος ουδέτερος», ο οποίος επωφελήθηκε από την αμερικανική προστασία και υποστήριξη, σήμερα επενδύει σε αντι-δυτική, αντι-ισραηλινή και φιλο-μουσουλμανική τοποθέτηση.
Η τουρκική στροφή, προβλέψιμη, προέκυψε από θεωρητικές και πολιτικές επεξεργασίες, όπως τις εξέφρασε ο Αχμέτ Νταβούτογλου, σημερινός Υπουργός Εξωτερικών. Στηρίχθηκε σε νέες οικονομικές δυνάμεις από τις επαρχιακές πόλεις της Τουρκίας, στις οποίες οφείλεται το πρόσφατο τουρκικό οικονομικό θαύμα. Είτε αποδειχθεί θετική για τα τουρκικά συμφέροντα είτε όχι, η στροφή αυτή διαθέτει βαθιές ρίζες στην Ιστορία και τη Γεωγραφία και, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ευκαιριακό φαινόμενο.
Αντίθετη εκ διαμέτρου εμφανίζεται η κατάσταση στην Ελλάδα. Η ελληνική εξωτερική πολιτική κινήθηκε στο πλαίσιο που διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, με κριτήριο την αμερικανική παντοδυναμία και την ευρωπαϊκή διεύρυνση προς Ανατολάς. Ελάχιστη επεξεργασία είχε γίνει ως προς τις επερχόμενες γεωπολιτικές ανακατατάξεις και, κυρίως, την προοπτική αστάθειας και ρευστότητας, ήδη αισθητή δια των αραβικών επαναστάσεων.
Μέσα στον πνευματικό αυτό λήθαργο ανέκυψε η προσέγγιση με το Ισραήλ, με στόχο να διαμορφωθεί ένα γεωπολιτικό τρίγωνο της Ανατολικής Μεσογείου (Ελλάς-Κύπρος-Ισραήλ), με ασαφή αντι-τουρκική και λανθάνουσα αντι-μουσουλμανική και αντι-αραβική αιχμή. Μοιάζει, αίφνης, εφικτή μια στροφή ανάλογη και αντίρροπη με της Τουρκίας, η οποία υποτίθεται ότι θα επιτρέψει στην Ελλάδα να απαντήσει επιτυχώς σε όσα χαρακτηρίζονται «τουρκικές προκλήσεις».
Πρόκειται για μίαν ακόμη χαρακτηριστική επιπολαιότητα. Αρκεί, δηλαδή, μια πολιτική να εμφανίζεται στους αντίποδες της τουρκικής για να υιοθετηθεί αμέσως και ασμένως. Δεν γίνεται αντιληπτό ότι έτσι εκχωρείται εμπράκτως στην γείτονα το δικαίωμα να καθορίζει την ελληνική εξωτερική πολιτική. Μια τέτοια στροφή θα έπρεπε να έχει προκύψει από σοβαρή και εμπεριστατωμένη ανάλυση πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων, όχι μόνον βραχυπρόθεσμα, αλλά και σε βάθος χρόνου. Τέτοιες αλλαγές, απότομες, ευκαιριακές και απροετοίμαστες, συνήθως οδηγούν στη συσσώρευση των αρνητικών και στην ακύρωση των θετικών στοιχείων.
Η κλιμάκωση των τελευταίων ημερών, με αφορμή την συνεργασία Ισραήλ-Κύπρου για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, προσθέτει στην εύθραυστη οικονομική κατάσταση και την απειλή θερμών επεισοδίων μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Είναι άραγε η χώρα μας εις θέσιν να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε μια τέτοια πρόκληση; ή μήπως η ηγεσία θα επαναλάβει τον εξευτελισμό στα Ίμια;
Μακροπρόθεσμα, ποιος εγγυάται ότι η Ελλάδα και η Κύπρος δεν θα χρησιμοποιηθούν για να δεχθεί η Τουρκία κάποιους συμβιβασμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ; Με ποιες οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις θα διεκδικήσει τότε η Ελλάδα μερίδιο από τα οφέλη; Αποκλείεται ο συμβιβασμός των εμπλεκομένων να αποβεί εις βάρος της;
Ο Ελληνισμός, στην ευρύτερη έννοιά του, συνυπάρχει και συνδέεται ιστορικά με τους λαούς της Μεσογείου. Η Ορθοδοξία διαθέτει έντονη παρουσία και ισχυρά προγεφυρώματα στον αραβικό κόσμο. Οι ακρότητες του αραβικού εθνικισμού μείωσαν την επιρροή της, χωρίς όμως ακόμη να την εξαφανίσουν. Το ελληνικό και το κυπριακό κράτος έχουν μεγάλη ευθύνη έναντι των ιστορικών αυτών δεσμών. Ο Ελληνισμός και η Ορθοδοξία οφείλουν να λειτουργούν ως ειρηνοποιά στοιχεία κατευνασμού μεταξύ Ισραηλινών και Αράβων και όχι να επιλέγουν στρατόπεδα.
Τέλος, στους επερχόμενους χαλεπούς επικίνδυνους καιρούς, συμφέρον της Ελλάδος αποτελεί η δημιουργία σχέσεων καλής γειτονίας και εμπιστοσύνης. Ασφαλώς έχουν γίνει βήματα, εκατέρωθεν. Όμως, η εμπιστοσύνη κτίζεται αργά και καταστρέφεται γρήγορα. Είναι πιθανόν η ένταση ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ να αμβλυνθεί, οι σχέσεις μεταξύ τους να επανέλθουν. Θύμα, όμως, ενός τέτοιου κύκλου ενδέχεται να καταστεί η ελληνοτουρκική προσέγγιση έτι χείρον, η παρουσία και τα ερείσματα της Ορθοδοξίας στην καθ΄ ημάς Ανατολή.
Ημερομηνία Δημοσίευσης: Τρίτη, 13 Σεπτεμβρίου 2011
«Η ανάρτηση των άρθρων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεν σημαίνει και απόλυτη ταύτιση με το περιεχόμενο των ιδεών του αρθρογράφου. Τα άρθρα αξιολογούνται ως ενδιαφέροντα για προβληματισμό.»