Tου Τακη Θεοδωροπουλου
Δεν τον ψήφισα ποτέ. Στη δεκαετία του εβδομήντα ο κόσμος μου ήταν χωρισμένος σε δεξιούς και αριστερούς, κι εγώ βρισκόμουν στην αντίπερα όχθη απ’ αυτόν. Για πολλούς ακόμη και σήμερα τα πράγματα είναι έτσι, όμως, πώς να το κάνουμε, είναι και οι αναχρονισμοί κομμάτι της ζωής. Παρ’ όλ’ αυτά, τον σεβόμουν.
Δεν μπορούσα να ξεχάσω την ανακούφιση που είχα αισθανθεί το βράδυ εκείνο της 24ης Ιουλίου 1974 όταν άκουσα πως επιστρέφει στην Ελλάδα. Θυμάμαι ακόμη το τεράστιο τραπέζι σε ένα ελληνικό εστιατόριο στο Παρίσι, όπου είχε συγκεντρωθεί το «όλον» των εξορίστων της δικτατορίας. Ηταν μερικοί σιωπηλοί και σκεπτικοί, σαν να μην πίστευαν αυτό που συνέβη, όμως τον τόνο τον έδιναν τα επινίκια άσματα. Αυτά που έκτοτε δεν έχουν σταματήσει να μας χορεύουν στον ρυθμό τους, φθαρμένα πια και βαρετά, κάτι ανάμεσα σε μνημόσυνο και επέτειο καταναγκαστικού γάμου.
Τον σεβόμουν, εκτός των άλλων, διότι με τη δωρική φυσιογνωμία του, την κομψότητά του, ακόμη και την αινιγματική του εκφορά της ελληνικής έμοιαζε να αντιστέκεται στον διονυσιασμό της δημοκρατίας. Τον θυμάμαι να αγορεύει στη Βουλή παραθέτοντας Τοκβίλ και Θουκυδίδη. Και όταν για πρώτη φορά έφτασα στο αεροδρόμιο «Σαρλ ντε Γκολ» και περίμενα στην ουρά με τους Βέλγους και τους Ιταλούς, και δεν χρειάστηκε να δείξω μαζί με το διαβατήριό μου και την άδεια παραμονής, αισθάνθηκα πραγματικά πως η ζωή μου είχε αλλάξει. Θυμάμαι ακόμη το πρωτοσέλιδο της «Μοντ»: «Η Ελλάδα δέκατο μέλος της ΕΟΚ χάρη στην προσωπικότητα του Κωνσταντίνου Καραμανλή». Και όποτε ανακαλώ τα χρόνια εκείνα, δεν μπορώ να μη σκεφτώ πως αυτό που λείπει σήμερα από τους πολιτικούς είναι ότι δεν έχουν τον τρόπο για να εμπνεύσουν σεβασμό.
Αργότερα, στη δεκαετία του ογδόντα, γνώρισα πρόσωπα που τον ήξεραν καλά, όπως τον Τάκη Λαμπρία, τον Στάμο Ζούλα και βεβαίως τον Μάνο Χατζιδάκι. Η συνεργασία μου μαζί τους, πέραν των άλλων, κάλυψε και τα τελευταία ίχνη καχυποψίας απέναντί του. Μία από τις πρώτες μου δουλειές στη «Μεσημβρινή» ήταν μια σειρά ρεπορτάζ για το έργο των ξένων αρχαιολογικών σχολών στην Ελλάδα. Το είχε ζητήσει ο ίδιος ο Καραμανλής από τον Λαμπρία γιατί η Μελίνα είχε δηλώσει πως, αν εκλεγεί το ΠΑΣΟΚ, θα κλείσει όλες τις σχολές. Ηταν καλοκαίρι του ’81, ήταν σίγουρο πως το ΠΑΣΟΚ θα εκλεγεί και η χώρα θα βυθιζόταν αύτανδρη στον διονυσιασμό της Ελλάδας που ανήκει στους Ελληνες. Ποια Ελλάδα σε ποιους Ελληνες;
Προχθές, ο Στέφανος Κασιμάτης έγραψε για το υπέροχο τραγούδι του Σαββόπουλου «Οι εκλογές μαντινάδα». Για τη φωνή απ’ των Σερρών την Πρώτη που μας ζητάει αυστηρά να γίνουμε Ευρώπη. Ομως, η γελάδα δεν πρόκειται ποτέ να βγάλει σοκολάδα. Κι εγώ τότε πίστευα πως η γελάδα κάποια στιγμή θα βγάλει σοκολάδα. Με είχε πείσει η φωνή απ’ των Σερρών την Πρώτη. Επεσα έξω. Ο,τι θεωρούσαμε εξαίρεση τότε ήταν ο κανόνας. Και νόμιζα πως υπερβάλλει όταν αποκάλεσε τη χώρα «απέραντο φρενοκομείο». Απλώς έβλεπε καθαρότερα και πιο μακριά και πάλευε να ξεχωρίσει τους τρόφιμους από τους επισκέπτες και τους γιατρούς τους. Η ισοπέδωση όμως λειτούργησε σαν τον νόμο της βαρύτητας.
Συνελόντι ειπείν, επί τη ευκαιρία των 15 χρόνων από τον θάνατό του, συνειδητοποιώ ότι όσο περνάει ο χρόνος τόσο περισσότερο μεγαλώνει και ο σεβασμός μου απέναντί του. Υπήρξε τυχερός γιατί είχε Ευρωπαίους συνομιλητές του επιπέδου του, όπως ο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν και ο Χέλμουτ Σμιτ. Η τότε ΕΟΚ ήταν πολιτικότερη της σημερινής Ε.Ε. Εκανε λάθη, όμως είχε σχέδιο για τη χώρα. Τα χρόνια του ήταν χρόνια ελπίδας. Τα σημερινά είναι χρόνια απελπισίας.
Ημερομηνία Δημοσίευσης: Τρίτη 5 Μαρτίου 2013
«Η ανάρτηση των άρθρων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεν σημαίνει και απόλυτη ταύτιση με το περιεχόμενο των ιδεών του αρθρογράφου. Τα άρθρα αξιολογούνται ως ενδιαφέροντα για προβληματισμό.»