Του Κ. Ι. Δεσποτόπουλου * Εφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Οι Έλληνες έθνος μεγαλουργό στις ώρες της ευπραξίας του με σπουδαιότατη συμβολή στον πολιτισμό της ανθρωπότητας, αλλά και πολύπαθο αρχαιόθεν, έχομε προς «εορτασμό» πολλές επετείους. Προβλημένη κατ’ εξοχήν είναι η 25η Μαρτίου, εμβληματική της Εθνεγερσίας του 1821, δημιουργικής της ελεύθερης ελληνικής πολιτείας, μικρής έστω αρχικά, εθνικού όμως κέντρου έκτοτε για τους απανταχού Έλληνες.
Στην εθνική επέτειο αυτή, όμως, αρμόζει όχι μόνο ύμνος για τα κλέη, αλλά και θρήνος για τα πάθη της γενιάς εκείνης των Ελλήνων. Υμνο αξίζουν η λευτεριά του ελληνικού τότε λαού και ο ηρωισμός της ηθικής πρωτοπορίας του. Θρήνο χρειάζονται οι χιλιάδες των απωλειών της ζωής μαχητών και αμάχων. Οι νεκροί μαχητές μνημονεύονται από τον Σολωμό σαν πρόσωπα ιερά: «Μα τις ψυχές που χάθηκαν τον Τούρκο πολεμώντας». Ο γεωγραφικός χάρτης των θυσιών των αμάχων είναι πολύ εκτεταμένος: Χαλκιδική, Νάουσα, Κωνσταντινούπολη, Κυδωνία, Σμύρνη, Κύπρος, Χίος, Κάσος, Ψαρά και άλλοι τόποι Ελλήνων. Κατά υπολογισμό αξιόπιστο οι απώλειες, οι προκλημένες από τον εννεάχρονο απελευθερωτικό Αγώνα υπήρξαν: το εν τρίτον σχεδόν του πληθυσμού και τα δύο τρίτα περίπου του παγίου κεφαλαίου στις περιοχές του εδάφους του από 1830 ελεύθερου κράτους.
Αρχισε η Επανάσταση τον Φεβρουάριο του 1821 στη Μολδαβία και τον Μάρτιο στην Πελοπόννησο με απόφαση της αξιοθαύμαστης Φιλικής Εταιρείας, ιδρυμένης το 1814 στην Οδησσό, κατά υπαγόρευση αγνού πατριωτισμού. Η ώρα όμως της Ιστορίας ήταν δυσμενέστατη. Υπήρχε ο κίνδυνος να παρέμβουν προς καταστολή της οι Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης, συνασπισμένες τότε προς καταστολή των επαναστάσεων. Αποτράπηκε ο κίνδυνος αυτός, με τους επιδέξιους διπλωματικούς χειρισμούς του Καποδίστρια, ως υπουργού των Εξωτερικών της Ρωσίας, καθώς έπεισε τον Ρώσο Αυτοκράτορα να προβάλει την άρνησή του. Σώθηκε τότε η Επανάσταση με τον ρωσικό Νότο.
Εξ άλλου, με την έναρξη της Επαναστάσεως μέγιστος κίνδυνος ανέκυψε για τα έθνος. Οι Ελληνες των μη επαναστατημένων περιοχών περιήλθαν σε κατάσταση ομηρίας, στη διάθεση του αγριεμένου Σουλτάνου. Αποφεύχθηκε η συνολική εξόντωσή των με την σωτήρια συμπεριφορά του ετέρου κορυφαίου Ελληνα της ώρας εκείνης, του Πατριάρχου γρηγορίου του Ε΄. Ο εθνομάρτυς Πατριάρχης έστερξε να προβεί σε Αποκήρυξη της Επαναστάσεως και με την αποκήρυξη αυτή έσωσε το μέγα πλήθος των Ελλήνων από εξόντωση ολική. Επί πλέον με τον απαγχονισμό του προκάλεσε ο Πατριάρχης διπλωματικές παρεμβάσεις της Ρωσίας και της Αυστροουγγαρίας, ώστε να παύσουν και οι κατ’ επιλογήν φόνοι των Ελλήνων.
Η Επανάσταση, παρά την αρχική επικράτησή της στο μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου και της Στερεάς και σε κάποια νησιά με σύνδρομες εξ άλλου και ολέθριες αποτυχίες, ιδιαίτερα πέραν της Πελοποννήσου και της Στερεάς, ήταν αδύνατον να φθάσει μόνη σε πέρας αίσιο. Είχε άλλωστε και την εσωτερική διάβρωση από τον επαίσχυντο εμφύλιο πόλεμο, ενώ και αποβιβάσθηκε στην Πελοπόννησο για την καταστολή της στράτευμα αιγυπτιακό. Το 1827, όταν έληξαν και οι στρατιωτικές επιτυχίες του Καραϊσκάκη στην Στερεά με τον θάνατό του η Επανάσταση βρισκόταν σε δεινή κατάσταση.
Εν τω μεταξύ όμως είχε αναπτυχθεί το ηθικά εξαίρετο κίνημα των Φιλελλήνων. Λάτρεις της αρχαίας Ελλάδος και άλλοι Ευρωπαίοι, φιλελεύθεροι, προσπαθούσαν με πολλούς τρόπους να βοηθήσουν τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων. Η «Εξοδος» του Μεσολογγίου ενδυνάμωσε τον ζήλο των Φιλελλήνων. Οι κυβερνήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων δεν έμειναν ανεπηρέαστες από τις εκκλήσεις των, αλλά και από την παρατεινόμενη διαταραχή στην περιοχή του Αιγαίου. Αποτέλεσμα, το Πρωτόκολλο της Πετρουπόλεως του 1826 μεταξύ Ρωσίας και Αγγλίας και η Συνθήκη του Λονδίνου του 1827 μεταξύ Αγγλίας, Ρωσίας και Γαλλίας, με σκοπό την σύμπραξή των για την ρύθμιση του ελληνικού ζητήματος. Συνέπεια της Συνθήκης του Λονδίνου η συντριβή του αιγυπτο-τουρκικού στόλου στο Ναυαρίνο από τις ενωμένες μονάδες στόλου Αγγλων, Γάλλων και Ρώσων, η αποστολή γαλλικού εκστρατευτικού σώματος για την εκδίωξη του αιγυπτιακού στρατού από την Πελοπόννησο και προπάντων η νικηφόρα προέλαση του ρωσικού στρατού επί τουρκικού εδάφους, ώστε να εξαναγκασθούν οι Τούρκοι με τη Συνθήκη της Ανδριανουπόλεως, να αποδεχθούν ό,τι θα αποφάσιζαν οι Μεγάλες Δυνάμεις για το ελληνικό ζήτημα. Και ακολούθησε το Πρωτόκολλο του Λονδίνου της 3ης Φεβρουαρίου του 1830 και με αυτό η διεθνής αναγνώριση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους με περιορισμένο έστω έδαφος, αποσπασμένων από το έδαφος της κραταιάς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ηταν και ηθικός θρίαμβος της Ελληνικής Επαναστάσεως, καθώς τρεις Μεγάλες Δυνάμεις, συνασπισμένες με σκοπό την καταστολή των επαναστάσεων, όμως συνέπραξαν για το αίσιο πέρας μιας επαναστάσεως.
Στη χορεία των εθνικών επετείων η 25η Μαρτίου πλαισιώνεται από την 3η Φεβρουαρίου, ημερομηνία της αναγνωρίσεως διεθνώς ανεξάρτητης ελληνικής πολιτείας το 1830 και από την 14η Σεπτεμβρίου, ημερομηνία της ιδρύσεως της υποκινήτριας του απελευθερωτικού Αγώνος Φιλικής Εταιρείας το 1814.
Αναμφίβολα, το ελληνικό έθνος, οφείλει την πολιτική ανεξαρτησία του, κατά κάποιο βαθμό, στην έμπρακτη επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας, και των ονομαζομένων προστατίδων δυνάμεων, αλλά δεν είναι οφειλέτης μόνον προς αυτές, ευτύχησε να υπερανταποδόσει την οφειλή, στους δύο παγκόσμιους σχεδόν πολέμους, 1914-1918 και 1939-1945, συμπαρατάχθηκε με αυτές και με τον αγώνα του και με τις θυσίες του συνέβαλε κρίσιμα για την αίσια έκβασή των, και ιδιαίτερα του Δεύτερου και υπήρξε καίρια το 1941 η συμβολή αυτή για την αποτροπή της υποβολής των λαών της Ευρώπης σε καθεστώς νεοβάρβαρης τυραννίας. Η δράση του αυτή, σωστική για τους λαούς της Ευρώπης, δικαίωσε πανηγυρικά την πολιτική παλιγγενεσία του με τον ηρωικό αγώνα του και τις μεγάλες θυσίες του από 1821 έως 1929, συντελεσμένη έστω και με την αποτελεσματική παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, ολοκληρωμένη το 1830.
Αξιζαν αυτά να υπομνησθούν, σε ώρα δυσπραγίας του Εθνους, προς ενθάρρυνση και διδαχή.
*Ο κ. Κ. Ι. Δεσποτόπουλος είναι Ακαδημαϊκός.
Ημερομηνία Δημοσίευσης:Σάββατο, 24 Μαρτίου 2012
«Η ανάρτηση των άρθρων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεν σημαίνει και απόλυτη ταύτιση με το περιεχόμενο των ιδεών του αρθρογράφου. Τα άρθρα αξιολογούνται ως ενδιαφέροντα για προβληματισμό.»