Κυρίες και Κύριοι,
Η AXION HELLAS, η μη Κυβερνητική αυτή Οργάνωση, με τις πρωτοβουλίες της, για πολλά χρόνια στηρίζει το ελληνικό αρχιπέλαγος προσφέροντας σημαντική κοινωνική βοήθεια στους κατοίκους των νησιών.
Της αξίζει ο δημόσιος έπαινος και θα ήθελα ιδιαίτερα να συγχαρώ τον Βασίλη Πατέρα και όλη την ομάδα για το σπουδαίο αυτό κοινωνικό και εθνικό τους έργο.
Το έργο της AXION HELLAS είναι αισθητό και η σημερινή μου παρουσία εδώ, πέραν του θέματος που πρόκειται να συζητήσουμε, δηλώνει την αναγνώριση και τη στήριξη του σημαντικού αυτού έργου που συντελείται.
Το θέμα της σημερινής μας εκδήλωσης είναι σημαντικό και επίκαιρο, καθώς αφορά, πέραν των άλλων και τη γεωπολιτική σημασία των ελληνικών νησιών, που αποτελούν μέρος του ευρύτερου ζωτικού χώρου της Ελλάδας και ένα βασικό, αν όχι κυρίαρχο, στοιχείο της γεωγραφικής ενότητας του έθνους μας.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι στο πέρασμα των αιώνων, τα δύο βασικά στοιχεία που καθόρισαν τη σημασία των νησιών ήταν η ιστορία και η γεωγραφία.
Και αυτό, από αρχαιοτάτων χρόνων. Τα δε σημάδια όλων των ιστορικών περιόδων, που προηγήθηκαν, είναι ακόμα αισθητά στα ελληνικά νησιά, σε ένα μεγάλο βαθμό περισσότερο και απ΄ ότι στα αστικά κέντρα της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Τα ελληνικά νησιά είχαν και έχουν μεγάλης σημασίας γεωστρατηγική αξία και γι΄ αυτό ήταν για αιώνες περιζήτητα από όλους και εντεταγμένα στους στρατηγικούς τους στόχους: Ευρύτερος ελληνικός χώρος, Αθηναϊκή και μακεδονική ηγεμονία, Ελληνιστική εποχή Ρωμαϊκή, βυζαντινή και οθωμανική περίοδος. Σταθερά της ρωσικής στρατηγικής από την εποχή της Αικατερίνης της Μεγάλης, Φραγκοκρατία, Ιταλική και γαλλική επιρροή.
Η απάντηση στο ερώτημα γιατί, είναι πολύ απλή. Γιατί τα νησιά ήσαν και είναι ένας ευρύτερος γεωστρατηγικός χώρος ανεκτίμητης αξίας για την οικονομία, το εμπόριο και τις εθνικές στρατηγικές.
Ένα νησιωτικό σύμπλεγμα που ξεκινάει από την Θάσο για να καταλήξει μέσα από το Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα στην Κύπρο.
Σε μία περίοδο ευρύτερης γεωπολιτικής αστάθειας, το τόξο της οποίας εκτείνεται από την Τυνησία μέχρι την Ουκρανία, η ανάδειξη της γεωστρατηγικής σημασίας του θαλάσσιου χώρου μας, τόσο για την Ευρώπη, όσο και για την Ελλάδα, είναι καίρια και ιδιαίτερα σημαντική σε σχέση μάλιστα και με τα μείζονος σημασίας θέματα του μεταναστευτικού και της ασφάλειας.
Η Ελλάδα ιστορικά έχει κατεξοχήν θαλασσινή παράδοση, και σήμερα κατέχει μια από τις πρώτες θέσεις στη ναυτιλία παγκοσμίως – βασικό στοιχείο της ελληνικής επιχειρηματικής δραστηριότητας από την αρχαιότητα.
Και αυτό είναι αισθητό με ζωντανές τις αναμνήσεις από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τον Λίβανο, την Αίγυπτο, την Τυνησία και το Γιβραλτάρ.
Ήδη, από την περίοδο της προϊστορίας, τα νησιά του Αιγαίου σχηματίζοντας μια γέφυρα μεταξύ της ηπειρωτικής χώρας και της Μικράς Ασίας δημιούργησαν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας.
Και φυσικά, τα νησιά από την πλευρά του Ιονίου, όπως για παράδειγμα η Κέρκυρα, που προσφέρει στην Ελλάδα εξέχουσα γεωπολιτική αξία, καθώς μαζί με τα στενά του Οτράντο ορίζουν το πέρασμα προς και από την Αδριατική.
Μέχρι και την ίδρυση του ελληνικού κράτους, αλλά και κατά τη διάρκεια οργάνωσης της ελληνικής εδαφικής επικράτειας τον 19ο αιώνα, το σύμπλεγμα αυτών των μικρών και μεγάλων κοινοτήτων, που συνδέονταν με θαλάσσιες οδούς, αποτέλεσαν το κέντρο της Ελλάδας και του Ελληνισμού. Διότι, όπως έχει επισημάνει και ο διακεκριμένος Καθηγητής Γεωπολιτικής της Σορβόννης Γιώργος Πρεβελάκης, έχουν τη δυνατότητα να συνδέουν όλες τις εξω-ελλαδικές και ενδο-ελλαδικές κοινότητες, όπως τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη, την Αλεξάνδρεια, την Οδησσό, την Ερμούπολη αλλά και τον Πειραιά.
Με άλλα λόγια ήταν η συνδετική αλυσίδα της ανεπτυγμένης αστικής Ελλάδας, έξω από τα σύνορα του ελλαδικού χώρου εκεί όπου ο ελληνισμός άκμαζε στα γράμματα, στις τέχνες, στο εμπόριο, σε μια στιγμή, που η ηπειρωτική Ελλάδα περνούσε ένα στάδιο παρακμής και εγκατάλειψης.
Και ήταν ακριβώς η θάλασσα, που έφερε τον αέρα της προόδου, αφύπνισε και ενέπνευσε τους Έλληνες και έβαζε τα θεμέλια της σύγχρονης Ελλάδας.
To Αιγαίο, επίσης, αποτελεί κλειδί για την στρατηγική σύνδεση μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου.
Για τον λόγο αυτό, η ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της χώρας μας στο Αιγαίο ήταν απαραίτητη, παρά τον φθίνοντα θαλασσοκεντρισμό με την σταδιακά αυξανόμενη συγκέντρωση της οικονομίας και του πληθυσμού στα νέα μεγάλα αστικά κέντρα.
Είναι αξιοσημείωτο δε, πως συγκριτικά με το μέγεθός της, η χώρα μας διαθέτει μια από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές στον κόσμο, χάρις ακριβώς στα πολλά νησιά της, που την κατατάσσουν στη δέκατη μεγαλύτερη ακτογραμμή παγκοσμίως – μεγαλύτερη και από αυτή της Ιταλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και του Μεξικού.
Με απλά λόγια, τα νησιά μας, που θυμίζω ότι σηματοδοτούν, όχι μόνο τα εθνικά αλλά και τα ευρωπαϊκά σύνορα, είναι ο πυρήνας και το σημείο που πάλλεται η καρδιά της Ελλάδας. Πολύ απλά χωρίς τα νησιά μας, δεν υπάρχει Ελλάδα.
Κυρίες και κύριοι,
Η ανάγκη εγκαθίδρυσης ενός περιβάλλοντος ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή είναι αδιαμφισβήτητη.
Η γειτονική μας Τουρκία είναι και αυτή παράγοντας που μπορεί να συμβάλλει στην επίτευξη αυτού του στόχου.
Για τον λόγο αυτό, είναι αναγκαία η συνεργασία, ώστε να λειτουργήσουμε από κοινού, ως παράγοντες σταθερότητας για την ευρύτερη περιοχή.
Και αυτό είναι ένα διαρκές μήνυμα, που η Ελλάδα στέλνει στη γειτονική χώρα.
Η αλήθεια είναι ότι οι δύο χώρες μοιράζονται πολλούς αιώνες κοινής ιστορίας, καλών και κακών στιγμών, συγκρούσεων αλλά και ειρηνικής συνύπαρξης. Αυτή ήταν η θέληση της ιστορίας και της γεωγραφίας.
Οι πορείες μας να είναι συνδεδεμένες. Και γι΄ αυτό απαιτείται σύνεση, ορθολογισμός, ευθύνη και συναντίληψη της κοινής ανάγκης για συνεννόηση στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού αλλά και αυτού που πρέπει να είναι το ευαγγέλιο των σχέσεών μας, το διεθνές δίκαιο.
Σήμερα, τα ελληνικά νησιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή για έναν ακόμη λόγο. Τα μεταναστευτικά κύματα από την Ασία και την Αφρική αποτελούν πρόκληση για την Ευρώπη συνολικά. Από το 2015, τα νησιά του Αιγαίου, όπως η Λέσβος, η Σάμος, η Χίος, η Κως, η Λέρος δέχονται το πιο σημαντικό μέρος των μεταναστευτικών ροών.
Νησιά, που επιπλέον υπήρξαν στο παρελθόν προορισμοί και καταφύγιο για χιλιάδες ξεριζωμένους Έλληνες από τη Μικρά Ασία στους δύσκολους καιρούς και τις καταστάσεις που η ιστορία επεφύλαξε. Και αυτό, πέραν του ανώτερου βαθμού ανθρωπισμού που γενικά διακρίνει τους Έλληνες.
Ειδικότερα στα νησιά εκδηλώθηκε συμπόνια και κατανόηση από τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων τους μπροστά στο δράμα των χιλιάδων απελπισμένων και κατατρεγμένων προσφύγων. Και η Ευρώπη από την πρώτη στιγμή στάθηκε στο πλευρό της Ελλάδος, με ιδιαίτερη έμφαση στα νησιά που δέχονταν τις μεγάλες πιέσεις.
Και από τότε έγιναν και συνεχίζουν να γίνονται πολλά. Είναι σημαντικό να θυμίσουμε, ότι μία από τις πρώτες ενέργειες ήταν η ταύτιση των ελληνικών και των ευρωπαϊκών συνόρων, μέσα από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Συνοριοακτοφυλακής. Κάτι που στην αρχή προκάλεσε ανησυχία από το φόβο μήπως εκχωρηθεί μέρος της εθνικής κυριαρχίας στην Ευρώπη.
Εξήγησα τότε στις ελληνικές αρχές και στα πολιτικά κόμματα, ότι πέραν της πρακτικής σημασίας που αυτό θα μεταφραζόταν σε ισχυρή επιχειρησιακή βοήθεια προς την Ελλάδα θα ανταποκρινόταν και σε ένα πάγιο αίτημα της εξωτερικής πολιτικής, έστω και έμμεσα, να ταυτίζονται πλέον τα εθνικά μας με τα ευρωπαϊκά σύνορα.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η βοήθεια προς τη χώρα ήταν και παραμένει μεγάλη. Οικονομική, πολιτική, επιχειρησιακή αλλά και με μία σειρά άλλων μέτρων.
Όπως, θυμίζω, ότι με πρωτοβουλία μου το 2012, όταν ήμουν Υπουργός Εξωτερικών καταφέραμε να εφαρμόσουμε το πιλοτικό πρόγραμμα ολιγοήμερων θεωρήσεων (βίζα), την μοναδική εξαίρεση από τους γενικούς κανόνες εισόδου στη ζώνη Σένγκεν. Το πρόγραμμα αυτό το ενέκρινα και ως Επίτροπος όλα τα τελευταία χρόνια – παρά τις νομικές και πολιτικές αντιδράσεις που υπήρχαν- με αποτέλεσμα εκατομμύρια επισκέπτες από τη γειτονική χώρα να περνάνε κάθε καλοκαίρι στα νησιά, ενισχύοντας τον ελληνικό τουρισμό και τις τοπικές οικονομίες που δοκιμάζονταν και συσφίγγοντας τις σχέσεις των δύο λαών.
Το ίδιο πρέπει να γίνει και για την οικονομική και φορολογική ανακούφιση των νησιών. Θέλω επομένως να σας διαβεβαιώσω, ότι η Επιτροπή και εγώ προσωπικά είμαστε στο πλευρό της Ελλάδας και των νησιών.
Κυρίες και κύριοι,
Το μεταναστευτικό φαινόμενο όπως το γνωρίζουμε, όχι μόνο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο ολόκληρο, θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τις παγκόσμιες εξελίξεις. Ζούμε στην εποχή της ανθρώπινης κινητικότητας. Και γνωρίζουμε τους λόγους. Φτώχεια, γεωπολιτική αστάθεια, κλιματική αλλαγή, δικτατορίες, διώξεις.
Σήμερα που εμείς είμαστε εδώ, 75 εκατομμύρια στον κόσμο είναι πρόσφυγες και 260 εκατομμύρια μετανάστες. Απαιτείται παγκόσμια κινητοποίηση. Κάτι το οποίο, ως Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλάβαμε και έτσι βλέπετε να συγκαλούνται παγκόσμιες διασκέψεις, να ενεργοποιείται ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών.
Αλλά και στο εσωτερικό πολλών χωρών, με αφορμή το μεταναστευτικό και εξαιτίας της ανόδου του λαϊκισμού και του εθνικισμού να προκαλούνται πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις, που ευθέως πλέον απειλούν μεγάλα επιτεύγματα, όπως η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και οι μεγάλες αξίες της ειρήνης και της δημοκρατίας.
Τελικά, δεν ήταν η οικονομική κρίση που δοκίμαζε τα θεμέλια του ευρωπαϊκού οικοδομήματος αλλά η προσφυγική κρίση και η ασφάλεια.
Επιστρέφοντας στα νησιά θα ήθελα να σημειωθεί ότι εδώ ακριβώς έρχεται η Δήλωση Ευρώπης-Τουρκίας η οποία εκ των πραγμάτων, αν και πρόκειται για ευρωτουρκική συνεννόηση, έχει άμεση επίπτωση στο ελληνικό νησιωτικό σύμπλεγμα.
Μία Δήλωση, η οποία έχει συμβάλλει στο να βελτιωθεί η κατάσταση, με πρώτο χαρακτηριστικό την κάθετη μείωση των ροών από 14.000 ημερησίως το 2015 σε περίπου 80-100 άτομα κατά μέσο όρο σήμερα. Αυτή η Δήλωση αξίζει να μείνει ζωντανή και να συνεχίσει, όσο η κατάσταση στην ευρύτερη γειτονιά παραμένει αβέβαιη και ασταθής.
Και τα νησιά να παραμείνουν στην πρώτη γραμμή ενδιαφέροντος και της Ελλάδος αλλά και της Ευρώπης. Και σας διαβεβαιώνω ότι αυτό γίνεται.
Μάλιστα πέρυσι σπάζοντας το πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είχα προσκαλέσει στις Βρυξέλλες τους Δημάρχους των πέντε νησιών που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις για να δηλωθεί με αυτόν τον τρόπο η στήριξη της Ευρώπης.
Στη σημερινή όμως σύντομη αναφορά μου στα νησιά, αφού αυτό είναι το κυρίως θέμα μας, δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ και στα άλλα ζητήματα που τα αφορούν άμεσα, όπως αυτό π.χ. της υφαλοκρηπίδας.
Πέραν του τι μπορούν να ισχυρίζονται πολλοί, τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και είναι άρρηκτα δεμένα και με την αιγιαλίτιδα ζώνη και με την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) όσο και εάν αυτά τα τρία μεταξύ τους έχουν διαφορές. Θυμίζω ότι επί Υπουργίας μου ως ΥΠΕΞ το 2012, ήταν που η Ελλάδα για πρώτη φορά προχώρησε σε κοινοποίηση, με ρηματική διακοίνωση, στον ΟΗΕ, των βασικών θέσεών της για την ελληνική υφαλοκρηπίδα, προκειμένου να κατοχυρωθούν νομικά τα νόμιμα δικαιώματά μας, που απορρέουν από το εθιμικό αλλά και το συμβατικό δίκαιο της θάλασσας.
Η Ελλάδα σαφώς και χρειάζεται τη συνεργασία με την Τουρκία, όπως και με όλες τις χώρες της περιοχής μας, αλλά μέσα από σχέσεις που βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και την αναγνώριση των νομικών και ιστορικών δικαιωμάτων, όπως είπα στην αρχή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ζητήματα που άπτονται κυριαρχικών δικαιωμάτων και εκμετάλλευσης πλουτοπαραγωγικών πηγών.
Κυρίες και Κύριοι,
Στόχος όλων των προσπαθειών μας πρέπει να είναι η σταθερότητα και η ευημερία.
Η δημοκρατία, η ειρήνη και η ασφάλεια, απαιτούν διαρκή εγρήγορση και δυνατότητα προσαρμογής στα δεδομένα της κάθε εποχής.
Σε αυτό αποτελεί επίσης πολύ σημαντική συνεισφορά η επαφή και διαδραστική σχέση με την κοινωνία των πολιτών. Τα νησιά μας, όπως έχει αποδείξει η ιστορία, θα συνεχίσουν να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ζητούν όμως από όλους μας να είμαστε κοντά τους. Έμπρακτα, όπως κάνει και η Axion Hellas, που κινείται σε μια άλλη κλίμακα αλλά δίνει το παράδειγμα.
Δίνει το παράδειγμα προς τις πολιτικές δυνάμεις του τόπου, προς την ελληνική πολιτεία αλλά και προς την κοινή νέα μας μεγάλη χώρα, που είναι η Ευρώπη.
Σε μεγαλύτερη κλίμακα η υιοθέτηση μιας πιο ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής πολιτικής για την ουσιαστική στήριξη κοινωνικά, οικονομικά, αναπτυξιακά, των νησιωτικών συμπλεγμάτων, όχι μόνον της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης ολόκληρης, από την Σκανδιναβία μέχρι τις Αζόρες και από την Ισπανία μέχρι το Αιγαίο, θα αναδείξει τη μεγάλη τους αξία και στους καιρούς μας και στα νέα δεδομένα που έχουν διαμορφωθεί, αναγνωρίζοντάς τους πέραν των άλλων και τον ρόλο της γέφυρας επικοινωνίας, συνεργασίας, κατανόησης και φιλίας ανάμεσα στους λαούς.
Στο δε αναγκαίο «reset» της χώρας, η επαναφορά, θα μου επιτρέψετε να πω, του θαλασσοκεντρισμού είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την σταθερότητα σε ένα ευρύτερα ασταθές πολιτικό τοπίο και βεβαίως για τη χώρα μας στην ενδυνάμωση του γεωπολιτικού ρόλου της Ελλάδας.
Κυρίες και κύριοι,
Ο στόχος είναι να αναγνωρίσουν συνολικά οι Έλληνες την αξία της θάλασσας, ως συστατικού στοιχείου της ιστορικής ύπαρξης της Ελλάδας και κυριότερα του μέλλοντός της.
Γιατί η θάλασσα γέννησε την Ελλάδα και είναι ακριβώς η θάλασσα, που μπορεί να ανοίξει τους ορίζοντες της νέας Ελλάδας που όλοι οραματιζόμαστε:
Της Ελλάδας των πολιτών του κόσμου, της Ελλάδας της δημιουργίας, του πολιτισμού, της αισιοδοξίας.
Την βάση ενός νέου στρατηγικού οράματος, που θα καθορίσει τη μελλοντική πορεία της χώρας μας.